ISO 14064-1 Nedir? Sera Gazı Envanter Raporu Nasıl Hazırlanır

Son güncelleme: 15.09.2026 · Kaynak: ISO 14064-1:2018; doğrulama için ISO 14064-3:2019. Standart metni ücretli olup TSE üzerinden temin edilir; bu yazı standardın kendisi değil, uygulama özetidir.

ISO 14064-1 ne işe yarar

Bir kuruluş "yıllık emisyonumuz 4.812 tCO₂e" dediğinde bu sayının nasıl bulunduğu, neyi kapsadığı ve başka bir kuruluşun sayısıyla karşılaştırılabilir olup olmadığı belli değildir. ISO 14064-1 bu belirsizliği ortak kurallarla giderir. Sınırların nasıl çizileceğini, hangi gazların sayılacağını, raporda hangi bilgilerin bulunması gerektiğini ve hangi varsayımların açıklanacağını tanımlar. Standarda uygun hazırlanmış bir envanter üçüncü tarafça ISO 14064-3'e göre doğrulanabilir ve TSRS, CBAM, CDP gibi çerçevelere girdi olarak kullanılabilir.

Ailenin diğer standartları farklı ihtiyaçlara yöneliktir:

Altı kategori ve önemlilik kriteri

2006 sürümü emisyonları doğrudan, enerji kaynaklı dolaylı ve diğer dolaylı olmak üzere üçe ayırıyordu; bu yapı GHG Protocol'ün Kapsam 1-2-3 ayrımına yakındı. 2018 sürümü altı kategori tanımlar ve dolaylı emisyonlardan önemli olanların raporlanmasını zorunlu kılar:

1. Doğrudan emisyonlar ve uzaklaştırmalar (≈ Kapsam 1)
2. İthal edilen enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar (≈ Kapsam 2)
3. Taşımacılıktan kaynaklanan dolaylı emisyonlar
4. Kuruluşun kullandığı ürünlerden kaynaklanan dolaylı emisyonlar
5. Kuruluşun ürünlerinin kullanımından kaynaklanan dolaylı emisyonlar
6. Diğer kaynaklardan dolaylı emisyonlar

Kategori 3-6, GHG Protocol'ün 15 Kapsam 3 kategorisine dağılır. Hangi dolaylı kategorilerin önemli sayılacağı, kuruluşun belgelenmiş bir önemlilik kriteriyle belirlenir ve raporda gerekçelendirilir. 2018 sürümünün en çok gözden kaçan zorunluluğu budur. Kapsamlarla karşılaştırma için Kapsam 1-2-3 yazısına bakabilirsiniz.

Envanterin kurulması

İlk karar, hangi tesis ve iştiraklerin envantere gireceğini belirleyen organizasyonel sınırdır. Standart iki yaklaşım tanır. Kontrol yaklaşımında (operasyonel veya finansal) kontrol edilen tesisin yüzde 100'ü alınır, sermaye payı yaklaşımında ise hisse oranı kadarı. Seçilen yaklaşım raporda yazılır ve yıllar boyunca tutarlı uygulanır; değişirse baz yıl yeniden hesaplanır.

Ardından raporlama sınırı çizilir, yani hangi kaynakların ve gazların sayılacağı belirlenir. En az Kyoto gazları dahil edilir: CO₂, CH₄, N₂O, HFC'ler, PFC'ler, SF₆ ve NF₃. Hariç tutulan kaynaklar gerekçesiyle listelenir. Bir kaynağı "önemsiz" diye nitelemek yetmez, neden önemsiz olduğunun gösterilmesi gerekir.

Hesaplamanın temeli faaliyet verisi × emisyon faktörü × küresel ısınma potansiyelidir. Faktörlerin kaynağı, yılı ve uygulanabilirliği belgelenir; belirsizlik nitel veya nicel olarak değerlendirilir. Faktör seçimiyle ilgili ayrıntılar emisyon faktörü yazısında.

Son adım baz yıl ve yeniden hesaplama politikasıdır. Karşılaştırma için bir baz yıl seçilir. Yapısal değişiklik (satın alma, elden çıkarma), yöntem değişikliği veya hata tespiti hâlinde baz yıl yeniden hesaplanır. Bunun hangi eşikte yapılacağı önceden yazılı bir politikada belirlenir; yaygın uygulama %5'tir.

GHG Protocol ile farkları

İki çerçeve birbirini dışlamaz. Yaygın uygulama, hesaplamada GHG Protocol'ün rehberliğini kullanıp raporu ISO 14064-1 yapısında hazırlamaktır. Rapor her iki çerçeveye de atıf yapabilir; önemli olan terminolojinin tutarlı olmasıdır.

Raporun içeriği ve doğrulamaya hazırlık

Standardın 9. maddesi raporda bulunması gereken bilgileri sayar ve doğrulayıcı bu listeyi tek tek kontrol eder:

• Kuruluşun tanımı, raporlama dönemi ve sorumlu kişi
• Organizasyonel ve raporlama sınırları; hariç tutulanlar ve gerekçeleri
• Kategori bazında emisyonlar (tCO₂e), doğrudan ve dolaylı ayrı
• Biyojenik CO₂ emisyonları (toplamdan ayrı)
• Uzaklaştırmalar (emisyonlarla netleştirilmeden)
• Kullanılan yöntemler, emisyon faktörleri ve kaynakları; GWP seti
• Baz yıl, yeniden hesaplama politikası ve yapılan yeniden hesaplamalar
• Belirsizlik değerlendirmesi
• Önemlilik kriteri ve dolaylı emisyonların seçilme gerekçesi
• Envanterin doğrulanıp doğrulanmadığı, doğrulandıysa güvence düzeyi

Doğrulamadan önce envanteri bir doğrulayıcının gözüyle gözden geçirmek işe yarar. Her faaliyet kaydının arkasında fatura, sayaç veya servis fişi gibi bir kanıt belgesi bulunmalı; her emisyon faktörünün kaynağı ve yılı yazılı olmalı ve faaliyet dönemiyle uyuşmalıdır. Hariç tutulan kaynakların gerekçeleriyle listelenip listelenmediği, Kapsam 2'de ana toplamı hangi yöntemin oluşturduğu, baz yıl politikasının yazılı olup olmadığı ve bu yıl yeniden hesaplama gerekip gerekmediği de sorulacaktır. Belirsizlik değerlendirmesinin "düşük" gibi tek bir kelimeyle mi, yoksa sayılarla mı yapıldığına da bakılır. Doğrulayıcının süreci nasıl yürüttüğü doğrulama yazısında anlatılıyor.

Sık sorulanlar