Emisyon Faktörü Nedir? IPCC, DESNZ/DEFRA ve Türkiye Şebeke Faktörü Nasıl Seçilir

Son güncelleme: 12.09.2026 · Kaynaklar: IPCC 2006 Kılavuzu Cilt 2; UK Government GHG Conversion Factors (DESNZ/DEFRA); IPCC AR5/AR6; T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı şebeke emisyon faktörü yayınları.

Emisyon faktörü ne ifade eder

Emisyon faktörü, bir birim faaliyetin ne kadar sera gazı ürettiğini gösteren katsayıdır. Bu birim bir kWh elektrik, bir litre motorin, bir ton çelik ya da bir ton·km taşıma olabilir; faktörün birimi de buna göre kgCO₂e/kWh, kgCO₂/GJ veya kgCO₂e/ton·km olur. Hesabın iskeleti her zaman aynıdır: faaliyet verisi × emisyon faktörü.

Faktör bazen tek bir CO₂e değeri olarak, bazen CO₂, CH₄ ve N₂O için ayrı ayrı verilir. IPCC yakıt faktörleri ikinci türdendir: her gaz kendi küresel ısınma potansiyeliyle (GWP) çarpılır ve sonuçlar toplanır. Seçilen GWP seti (AR4, AR5, AR6) sonucu küçük ama fark edilir ölçüde değiştirir. AR5'te CH₄ için 28 (fosil kaynaklı 30), N₂O için 265; AR6'da fosil CH₄ için 29,8, fosil olmayan CH₄ için 27,0, N₂O için 273 kullanılır. Hangi setin kullanıldığı raporda beyan edilir, baz yıl farklı bir setle hesaplandıysa karşılaştırma tablosuna not düşülür. Soğutucu gazlarda tek bir "ortalama HFC" katsayısı yerine her gazın kendi GWP'si kullanılmalıdır; R-404A ile R-32 arasında altı katlık fark vardır.

Hangi kaynak ne için kullanılır

Bir envanterde genellikle birkaç faktör kaynağı yan yana kullanılır. Yaygın kaynaklar ve tipik kullanım alanları şöyle:

EEIO gibi sektör ortalamasına dayanan faktörler bir kalemi tahmin etmek için iyidir, ama kuruluşun gerçek performansını yansıtmaz. Tedarikçiniz sektör ortalamasından iki kat temiz üretse bile sayı değişmez. Bu faktörlerle hesaplanan kalemler raporda gösterge olarak işaretlenmeli, önemli olanlar zamanla tedarikçiye özgü veriyle değiştirilmelidir. İki yaklaşımın Kapsam 3'teki karşılaştırması Kapsam 3 yazısında.

Türkiye şebeke faktörü

Elektrikte location-based hesap ulusal şebeke faktörüyle yapılır. Türkiye'de bu değeri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı üretim ve tüketim noktası için her yıl yayımlar; son yıllarda değer yaklaşık 0,4-0,5 kgCO₂/kWh mertebesindedir. Raporda kullanılan değerin hangi yıla ait olduğu ve üretim noktası mı tüketim noktası mı olduğu açıkça yazılmalıdır.

Tüketim noktası faktörü iletim-dağıtım kayıplarını içerdiği için biraz daha yüksektir. Bu faktör kullanıldığında kayıplar Kapsam 2'ye girmiş olur, dolayısıyla aynı kayıplar Kapsam 3 kategori 3'te ayrıca sayılmamalıdır; aksi çifte sayım olur. Yıl seçimi de aynı özeni ister. Faaliyet yılı 2025 ise 2025 faktörü, o yılın değeri henüz yoksa yayımlanmış en yakın yılın faktörü kullanılır ve hangi yılın neden seçildiği belirtilir.

Doğrulayıcının faktör seçiminde aradıkları

İlk bakılan şey uygulanabilirliktir, yani faktörün faaliyetle aynı şeyi ölçüp ölçmediği. "Motorin, karayolu, ağır vasıta" faktörü forklift için uygun olmayabilir; forkliftin kendi kalemi varsa o kullanılır. Ardından yıl uyumuna bakılır. 2022 faktörüyle 2025 elektriğini hesaplamak doğrulamada bulgu konusudur; güncel yıl yoksa en yakın yıl kullanılır ve gerekçesi yazılır.

Birim uyumu en çok hatanın çıktığı yerdir. Faktör kg/GJ cinsindeyse faaliyet verisinin önce GJ'a çevrilmesi gerekir; m³ doğal gazı doğrudan kg/GJ faktörüyle çarpmak en yaygın hesap hatasıdır. Bu çevrim hesapta görünür olmalı, sessizce yapılmamalıdır.

Kaynaklar arasında bir öncelik sırası vardır: önce ölçülmüş veya tedarikçiye özgü faktör, sonra ulusal resmî değer, ardından uluslararası varsayılanlar (IPCC) ya da yaygın kabul gören ulusal setler (DESNZ), en son sektör ortalaması (EEIO). Sıranın aşağısına inildikçe belirsizlik artar ve raporun belirsizlik bölümü bunu yansıtmalıdır.

Tutarlılık için aynı kaynağa aynı yıl içinde tek bir faktör uygulanır. Kaynak seti güncellendiği için faktör yıllar arasında değiştiyse baz yıl karşılaştırmasında bu açıklanır. İzlenebilirlik için de her faktörün yanında kaynağı, yılı, sürümü ve varsa sayfa ya da tablo referansı durur, çünkü doğrulayıcı rastgele üç faktör seçip kaynağına kadar gitmek ister.

Faktör kütüphanesinin yönetimi

Kütüphanedeki her faktör kaydı değer, birim, gaz, kaynak, yıl, sürüm ve geçerli olduğu bölge ya da teknolojiyle birlikte tutulur. Güncelleme takvimi bellidir: DESNZ/DEFRA seti her yıl genellikle haziran-temmuzda, ETKB şebeke faktörü ise yıl içinde yayımlanır. Yeni değer geldiğinde eskisi silinmez, tarihçe korunur.

Bir faaliyet kaydına birden fazla faktör eşit derecede uyuyorsa sistem kendi başına seçim yapmamalı, kullanıcıya sormalıdır. Raporun ekine de kütüphanenin tamamı değil, fiilen kullanılan faktörlerin listesi konur.

Sık sorulanlar