Karbon ZekaMevzuat13 Ağustos 20264 dk okuma
CBAM (SKDM) Kesin Dönem 2026: İhracatçı İçin Ne Değişti?
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması 1 Ocak 2026'da kesin rejime geçti ve raporlamanın yanına sertifika temelli mali yükümlülük eklendi. AB'ye ihracat yapan üretici için gömülü emisyon artık AB'li ithalatçı (yetkili CBAM beyancısı) üzerinden fiyata yansıyan bir maliyet kalemi.
Son güncelleme: 28.09.2026 · Kaynak: Tüzük (AB) 2023/956 ve Omnibus değişikliği Tüzük (AB) 2025/2083 (AB Resmî Gazetesi, 17.10.2025); 7552 sayılı İklim Kanunu (RG 09.07.2025). Kesin yükümlülük için AB Komisyonu metinlerini ve T.C. Ticaret Bakanlığı duyurularını esas alın.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM), Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan gömülü sera gazı emisyonlarını fiyatlandırır. AB içindeki üretici, AB Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) nedeniyle karbonunun bedelini öder. Dışarıdan gelen ürün bu bedeli ödemezse haksız rekabet doğar ve üretim karbon fiyatının olmadığı ülkelere kayar; buna "karbon kaçağı" denir. CBAM bu farkı kapatmak için kuruldu.
Kapsamdaki sektörler
Mekanizma altı sektörü kapsar. Türkiye bu sektörlerde AB'ye önemli ölçüde ihracat yapan ülkeler arasındadır, ancak etkinin büyüklüğü sektörden sektöre değişir.
| Sektör | Türkiye açısından önemi |
|---|---|
| Demir-çelik | AB'ye en yüksek hacimli ihracat kalemlerinden biri; en çok etkilenen sektör |
| Alüminyum | Elektrik yoğun üretim; ancak kesin dönemde CBAM yükümlülüğü alüminyumda yalnızca doğrudan emisyonlara uygulanır. |
| Çimento | Kalsinasyon prosesi kaçınılmaz CO₂ üretir; azaltım seçenekleri sınırlı |
| Gübre | Amonyak üretimi enerji yoğun |
| Hidrojen | Üretim yöntemi (gri/mavi/yeşil) sonucu belirler |
| Elektrik | Sınır ötesi elektrik ticareti |
Geçiş döneminden kesin rejime
| Tarih | Ne oluyor |
|---|---|
| 2023-2025 | Geçiş dönemi. Yalnızca raporlama yükümlülüğü vardı, mali yükümlülük yoktu; amaç veri altyapısının kurulmasıydı. |
| 1 Ocak 2026 | Kesin rejim başladı. Sertifika temelli mali yükümlülük yürürlüğe girdi ve gömülü emisyon ürün maliyetine yansımaya başladı. |
| 1 Şubat 2027 | 2026 ithalatına karşılık gelen CBAM sertifikaları bu tarihten itibaren satın alınabilir. |
| 30 Eylül 2027 | 2026 yılına ait ilk yıllık CBAM beyanının son tarihi. |
Omnibus değişikliğiyle, bir ithalatçının yıllık toplam 50 tonu aşmayan ithalatı (elektrik ve hidrojen hariç) yükümlülük dışında kalır. Beyandaki emisyon verisinin doğrulanabilir ve denetlenebilir kayıtlarla desteklenmesi gerekir.
Beyan tarihinin 2027 olması hazırlık için zaman kazandırmaz. Beyan edilecek olan, 2026 boyunca gerçekleşen üretim ve emisyon verisidir ve bugün toplanmayan veri 2027'de geriye dönük olarak üretilemez.
Gömülü emisyonun hesabı
CBAM, kurumsal karbon ayak izinden farklı olarak ürün bazında çalışır. Hesabın ilk bileşeni doğrudan emisyonlardır: üretim tesisindeki yakıt yanması ve çimentoda kalsinasyon, çelikte indirgeme gibi proses emisyonları. İkinci bileşen, üretimde tüketilen elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlardır. Bunlar geçiş döneminde tüm mallar için raporlanıyordu; kesin dönemde yalnızca çimento ve gübre için yükümlülüğe dahildir, demir-çelik, alüminyum ve hidrojende (Ek II) yalnızca doğrudan emisyonlar sayılır. Üçüncü bileşen öncül madde (precursor) emisyonlarıdır, yani üretimde kullanılan ara ürünlerin kendi gömülü emisyonları; bu veriyi tedarikçinizden almanız gerekir. Toplam, üretim miktarına bölünerek ürün birimi başına tCO₂e olarak ifade edilir.
İhracatçının hazırlık adımları
- GTİP kodlarınızın CBAM kapsamında olup olmadığını ihracat kalemlerinizin tamamı için tek tek kontrol edin.
- Yakıt tüketimi, elektrik tüketimi, proses girdileri ve üretim miktarlarını tesis ve üretim hattı bazında, aylık olarak toplayan bir tesis envanteri kurun.
- Ölçüm altyapısını iyileştirin; tahmin yerine sayaç ve fatura kullanın.
- Türkiye'de ödenen karbon fiyatını belgeleyin.
- Tedarikçilerden öncül madde verisi isteyin. Bu, sürecin en uzun ayağıdır; erken başlayın ve sözleşmelere veri paylaşımı maddesi ekleyin.
- Kayıt düzenini denetime hazır tutun. Her sayının kaynağı, ölçüm yöntemi ve dönemi geriye doğru izlenebilmelidir.
- AB'li alıcınızın veriyi hangi formatta isteyeceğini önceden netleştirin; bu, çift iş yapmayı önler.
Ölçüm altyapısı maliyeti doğrudan etkiler. Gerçek emisyon verisi yoksa AB Komisyonunun yayımladığı varsayılan değerler kullanılabilir. Ancak bu değerler ülke ortalamasının üzerine ek pay konarak belirlendiğinden genellikle daha yüksek maliyet doğurur, bu yüzden ölçülmüş ve doğrulanmış veri tercih edilir.
Karbon fiyatı tarafında, 7552 sayılı İklim Kanunu ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi kuruldu; pilot dönemin kapsamı ve süresi Karbon Piyasası Kurulunca belirlenir. Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı, belgelenmesi kaydıyla CBAM yükümlülüğünden düşülebilir (Tüzük m.9).
Kurumsal karbon ayak iziyle ilişkisi
CBAM gömülü emisyonu ile kurumsal karbon ayak izi aynı hesap değildir, ancak aynı veriyi kullanırlar.
| Kurumsal karbon ayak izi (ISO 14064-1) | CBAM gömülü emisyon | |
|---|---|---|
| Birim | Kuruluş / raporlama dönemi | Ürün / üretim miktarı |
| Sınır | Organizasyonel sınır | Üretim tesisi ve süreç sınırı |
| Kapsam | Kapsam 1, 2 ve seçili 3 | Doğrudan + (çimento/gübrede) dolaylı + öncül madde |
| Amaç | Raporlama, hedef, azaltım | İthalatta mali yükümlülük |
Tesis bazında yakıt, elektrik ve proses verisini düzenli toplayan bir kuruluş, her iki hesabı da aynı kaynaktan besleyebilir. İki hesap için ayrı ayrı veri toplamak gereksiz bir maliyettir.
Sık sorulanlar
CBAM hangi sektörleri kapsıyor?
Çimento, alüminyum, gübre, demir-çelik, hidrojen ve elektrik. Türkiye bu sektörlerde AB'ye önemli ölçüde ihracat yapan ülkeler arasındadır.
CBAM kesin dönem ne zaman başladı?
1 Ocak 2026 itibarıyla kesin rejim yürürlüğe girdi. 2026 yılına ait ilk yıllık CBAM beyanının son tarihi 30 Eylül 2027'dir.
İhracatçı olarak ne yapmam gerekiyor?
AB'li alıcınızın talep edeceği gömülü emisyon verisini üretebilmeniz gerekir. Bu veri ürün bazında tesis emisyonlarını, üretim miktarlarını, elektrik tüketimini ve öncül madde emisyonlarını kapsar ve doğrulanabilir kayıtlarla desteklenmelidir.
Tesis bazında veriyi bir kez toplayın, iki yerde kullanın
Karbon Zeka faaliyet verisini tesis, dönem ve kaynak bazında yapılandırır ve yakıt yanmasını IPCC Tier-1 zinciriyle hesaplar; kütle, TJ ve gaz bazında emisyon gibi her ara değer görünür. Aynı veri hem kurumsal envanteri hem CBAM hazırlığını besler.
Diğer yazılar
TSRS: Kimler Zorunlu, Eşikler ve Güvence Denetimi
TSRS kapsamına kim giriyor? Aktif toplamı, hasılat ve çalışan eşikleri, TSRS 1 ile TSRS 2 farkı ve zorunlu güvence denetimi.
Yazıyı okuyun
Kapsam 1, 2 ve 3 Emisyonları Nedir? Örneklerle Sınıflandırma
Kapsam 1 (doğrudan), Kapsam 2 (satın alınan enerji) ve Kapsam 3 (değer zinciri); hangi faaliyet hangi kapsama girer, en sık sınıflandırma hataları.
Yazıyı okuyun
ISO 14064-1 Nedir? Sera Gazı Envanter Raporu Hazırlama
ISO 14064-1:2018'in altı emisyon kategorisi, organizasyonel sınır, baz yıl ve envanter raporunun zorunlu içerikleri; GHG Protocol ile farkları.
Yazıyı okuyun